[Politik Ekonomi Islam] Sumber-Sumber Ekonomi (Bahagian 26/46)
Penulis: Abdurrahman al-Maliki
(Sambungan dari Bahagian 25/46 )
Apabila negara-negara menggunakan sistem wang kertas bersandaran tuntutan, nilai mata wang mereka akan berbeza-beza mengikut jumlah rizab emas yang dimiliki. Keadaan ini melahirkan kadar pertukaran antara mata wang tersebut. Kadar pertukaran ini pada asasnya kekal stabil dan mudah dikenal pasti, kerana ia bergantung kepada kadar rizab emas, iaitu suatu jumlah yang diketahui dan jelas, sebagaimana yang berlaku pada pound sterling dan dolar.
Keadaan ini berlaku apabila jumlah rizab logam diketahui, serta wujud kepercayaan terhadap negara dan keupayaan kewangannya. Hal ini kerana negara menetapkan suatu kadar tertentu emas sebagai sandaran kepada sebahagian nilai mata wangnya, manakala baki nilainya disandarkan kepada aset-aset ekonomi lain seperti saham, sekuriti kewangan, dan seumpamanya.
Namun, jika jumlah rizab logam diketahui tetapi tidak wujud kepercayaan terhadap negara dan kemampuan kewangannya, maka dalam keadaan ini hanya bahagian kadar pertukaran yang bersamaan dengan nilai rizab logam tersebut akan kekal stabil, manakala baki nilainya akan berubah-ubah. Nilai mata wang akan meningkat atau menurun mengikut tahap kepercayaan masyarakat terhadap negara dan keupayaan kewangannya. Keadaan ini dapat dilihat pada mata wang Mesir dan mata wang Syria. Jika pula jumlah rizab logam tidak diketahui, maka mata wang tersebut menjadi seperti wang kertas, iaitu apa yang dikenali sebagai wang fiat.
Dalam keadaan ini, nilai mata wang sepenuhnya bergantung kepada kepercayaan masyarakat terhadap negara yang mengeluarkannya serta keupayaan kewangannya. Oleh itu, kadar pertukarannya sentiasa berubah-ubah, naik dan turun mengikut perubahan tahap kepercayaan terhadap negara tersebut.
Kepercayaan terhadap sesuatu mata wang terhasil daripada salah satu daripada dua perkara. Pertama, helaian wang yang beredar disokong oleh suatu kadar tertentu daripada rizab logam, dan pada masa yang sama baki nilainya disandarkan kepada aset lain selain logam (emas atau perak), seperti saham, bon, dan seumpamanya.
Kedua, mata wang sesebuah negara boleh digunakan untuk membeli barangan dari negara tersebut yang diperlukan oleh orang ramai. Dalam keadaan ini, penerimaan terhadap mata wang tersebut akan meningkat bagi tujuan memperoleh barangan dari negara berkenaan. Berdasarkan tahap kepercayaan inilah mata wang sesebuah negara ditukarkan dengan mata wang negara lain, dan kadar pertukaran antara keduanya berubah-ubah mengikut naik turunnya tahap kepercayaan tersebut.
Nilai tukaran dinar Jordan adalah relatif tetap; kenaikan dan penurunannya sangat kecil dan hanya dipengaruhi oleh faktor penawaran dan permintaan di pasaran. Hal ini kerana dinar Jordan dipautkan kepada pound sterling. Pound sterling pula mempunyai sandaran yang setara dengan nilai nominalnya, iaitu sebahagian daripadanya disokong oleh logam, manakala bakinya disokong oleh aset ekonomi lain. Di samping itu, barangan keperluan orang ramai juga boleh diperoleh dari wilayah yang menggunakan pound sterling.
Sebaliknya, kadar pertukaran pound Mesir sentiasa berubah-ubah dan mengalami kenaikan serta penurunan yang ketara. Hal ini berpunca daripada ketiadaan kepercayaan orang ramai terhadap kedudukan kewangan negara Mesir, walaupun mata wang tersebut mempunyai kadar tertentu sandaran logam dan masih boleh digunakan untuk memperoleh barangan dari Mesir.
Namun, nampaknya tidak wujud kepercayaan terhadap aset ekonomi yang menyokong baki nilai nominalnya setelah diambil kira bahagian sandaran emas yang dimilikinya. Oleh sebab itu, pound Mesir mungkin diniagakan di pasaran Beirut pada kadar enam lira Lubnan. Kadar ini boleh menurun kepada empat lira Lubnan atau meningkat sehingga tujuh lira.
Oleh itu, kadar pertukaran antara mata wang Lubnan dan mata wang Mesir sentiasa berubah dengan kenaikan dan penurunan yang ketara, sedangkan kadar pertukaran antara mata wang Lubnan dan mata wang Jordan hanya mengalami perubahan kecil, sekadar dipengaruhi oleh faktor penawaran dan permintaan.
Memandangkan mata wang yang digunakan di dunia hari ini ialah wang kertas bersandaran tuntutan yang hanya disokong oleh suatu kadar tertentu daripada logam, maka kadar pertukaran antara mata wang tersebut kekal stabil pada bahagian yang disokong oleh rizab logam. Namun, selebihnya berubah-ubah mengikut jumlah aset ekonomi yang menjadi sandarannya, sejauh mana mata wang tersebut boleh digunakan untuk memperoleh barangan di negara yang mengeluarkannya, serta faktor penawaran dan permintaan.
Oleh sebab itu, sebahagian mata wang hanya mengalami perubahan nilai yang kecil, manakala sebahagian yang lain berubah dengan kadar yang besar. Kadar pertukaran antara mata wang sesebuah negara dengan mata wang asing bergerak seiring dengan hubungan antara kadar pertukaran mata wang asing tersebut sesama mereka.
Maksudnya, jika satu dolar bersamaan dengan 300 qirsh Syria, atau 40 qirsh Jordan, atau 60 qirsh Mesir, maka kadar pertukaran antara mata wang tersebut adalah seperti berikut:
Di Syria, satu lira bersamaan dengan 13½ qirsh Jordan dan 20 qirsh Mesir.
Di Jordan, satu dinar Jordan bersamaan dengan 750 qirsh Syria dan 150 qirsh Mesir.
Di Mesir, satu pound Mesir bersamaan dengan 5 qirsh Syria dan 66⅔ qirsh Jordan, dan seterusnya.
Keadaan inilah yang berlaku apabila setiap negara membiarkan nilai luaran mata wangnya berubah mengikut perubahan tahap kepercayaan serta turun naik penawaran dan permintaan, tanpa mengenakan sekatan yang ketat terhadap pergerakan perdagangan antarabangsa, atau terhadap penukaran mata wang asing kepada mata wang tempatan, mahupun penukaran mata wang tempatan kepada mata wang asing.
Namun, ada kalanya sesebuah negara berusaha mengekalkan nilai luaran mata wangnya. Dalam keadaan ini, negara tersebut akan menghadkan permintaan pengimport terhadap komoditi asing, misalnya dengan mengurangkan jumlah lesen import, atau menetapkan had tertentu bagi jumlah mata wang yang dibenarkan dibawa keluar atau dibawa masuk, atau mengambil langkah-langkah lain yang seumpamanya.
Dalam keadaan sedemikian, keseimbangan nisbah antara kadar pertukaran yang berbeza di pelbagai negara akan terganggu. Ketidakseimbangan kadar pertukaran ini tidak mungkin berlaku kecuali apabila beberapa negara mengenakan sekatan terhadap urusan mata wang asing di negara masing-masing. Ini kerana jika sekatan tersebut tidak wujud, para pedagang akan menukar mata wang bagi memperoleh keuntungan, lalu orang ramai akan berpusu-pusu melakukannya sehingga keseimbangan antara kadar pertukaran yang berbeza itu kembali pulih.
Dalam keadaan sedemikian, nilai mata wang sesebuah negara yang mengenakan sekatan terhadap urusan mata wangnya akan berbeza dari satu negara ke negara lain, bergantung kepada sistem kewangan yang diamalkan. Di negara yang menggunakan sistem kadar pertukaran tunggal (fixed exchange rate), kadar pertukaran rasmi antara mata wangnya dan mata wang negara lain kekal tetap di dalam negara tersebut, kerana bank pusat dan bank-bank yang diberi kebenaran menjalankan urusan mata wang asing akan membeli dan menjualnya pada kadar yang telah ditetapkan.
Sumber: Abdurrahman al-Maliki, Politik Ekonomi Islam.
#PolitikIslamEkonomi #Matawang