[Soal Jawab] Hukum Perdamaian dan Iddah dalam Kes Khulu’ (Permohonan Cerai)
Oleh: KH. M. Siddiq Al Jawi
Soalan:
Ustaz, adakah khulu’ itu merupakan talak atau fasakh? Adakah dalam khulu’ terdapat tempoh iddah dan hak rujuk?
Jawapan:
Khulu’ (permohonan cerai) ditakrifkan berbeza bergantung sama ada ia dianggap talak atau fasakh (pembatalan akad nikah). Menurut ulama Hanafiyah yang menganggap khulu’ sebagai talak, khulu’ adalah pengambilan tebusan oleh isteri sebagai ganti pemilikan nikah dengan lafaz khulu’. Menurut jumhur ulama yang menganggap khulu’ sebagai fasakh, khulu’ adalah pemisahan (furqah) suami isteri dengan pemberian tebusan (‘iwadh) daripada suami dengan lafaz talak atau khulu’. (Al Mausu’ah Al Fiqhiyyah, 19/234; Wahbah Az Zuhaili, Al Fiqh Al Islami wa Adillatuhu, 9/452; ‘Amir Az Zaibari, Ahkamul Khulu’ fi As Syari`ah Al Islamiyyah, hlm. 26 & 199).
Hukum asal khulu’ adalah dibenarkan (ja`iz) jika terdapat alasan syarie, iaitu apabila isteri bimbang tidak dapat menunaikan kewajipan mentaati suami kerana pelbagai sebab, contohnya suami berwajah hodoh, cacat jasmani, tidak taat ibadah, berkelakuan buruk (suka membentak isteri dan sebagainya), atau tidak melaksanakan tanggungjawab sebagai suami (tidak memberi nafkah dan sebagainya). Dalil dibolehkannya khulu’ adalah daripada Surah Al-Baqarah (2): 229. (Ibnu Qudamah, Al Mughni, 7/51).
Adapun jika isteri memohon khulu’ tanpa alasan syarie, iaitu ketika hubungan suami isteri baik-baik sahaja (istiqamatul haal), hukum khulu’ adalah makruh menurut jumhur fuqaha, seperti Imam Abu Hanifah dan Imam Syafie; dan haram menurut sebahagian fuqaha lain, seperti ulama Zahiriyah, Imam Ibnul Mundzir, dan sebagainya. (Mushtofa Al ‘Adawi, Ahkam At Thalaq, hlm. 64; Imam Shan’ani, Subulus Salam, 3/166).
Ulama Hanafiyah yang menganggap khulu’ sebagai talak berpegang pada riwayat Ibnu Abbas RA mengenai isteri Tsabit bin Qais RA yang mengadu kepada Rasulullah SAW kerana tidak menyukai wajah suaminya. Maka Rasulullah SAW bersabda kepada suaminya: “Ambillah kebunnya dan ceraikan isterimu dengan talak satu.” (aqbil al hadiqah wa thalliqha tathliiqah). (HR Bukhari no. 5273, Nasa`i 6/169).
Namun, kami berpandangan yang lebih rajih ialah pendapat jumhur yang menganggap khulu’ sebagai fasakh, bukan talak. Terdapat dua alasan sebagaimana yang dikemukakan oleh Imam Syaukani:
Pertama, hadis Ibnu Abbas RA dianggap lemah (marjuh) kerana bertentangan dengan riwayat lain yang tidak menyebut lafaz talak dalam sabda Nabi SAW kepada suami Tsabit bin Qais. Daripada isteri Tsabit bin Qais RA dalam Al Muwaththa’, Nabi SAW bersabda: “Lapangkanlah jalannya.” (khalli sabiilaha). Daripada Aisyah RA dalam Sunan Abu Dawud, Nabi SAW bersabda: “Berpisahlah kamu darinya.” (faariqha). Daripada Rubayyi’ binti Mu’awwidz RA dalam Sunan Nasa`i, Nabi SAW bersabda: “Hendaklah dia (isterimu) kembali ke keluarganya.” (talhaq bi ahliha). (Imam Syaukani, Nailul Authar, hlm. 1344).
Kedua, terdapat hadis Rubayyi’ binti Mu’awwidz RA dan Ibnu Abbas RA yang menyatakan bahawa Nabi SAW memerintahkan isteri Tsabit bin Qais RA untuk beriddah satu kali haid. (HR Nasa`i 6/186; Abu Dawud no. 2229; Tirmidzi no. 1185). Hadis ini menunjukkan khulu’ bukan talak yang iddahnya tiga kali haid atau tiga kali suci, tetapi fasakh, yang iddahnya ditentukan khusus hanya satu kali haid. (Imam Syaukani, Nailul Authar, hlm. 1344).
Kesimpulannya, khulu’ adalah fasakh, bukan talak. Oleh itu, khulu’ mempunyai kesan hukum yang berbeza dengan talak. Dalam talak, tempoh iddahnya tiga kali haid (mengikut mazhab Hanafi) atau tiga kali suci (mengikut mazhab Syafie). Dalam kes khulu’, iddah hanya satu kali haid. Dalam talak, suami boleh merujuk isterinya; dalam khulu’, suami tidak boleh merujuk isterinya kerana pernikahan telah di-fasakh (dibatalkan). Suami hanya boleh kembali kepada isterinya melalui akad nikah baru dan mas kahwin baru selepas isteri selesai tempoh iddah satu kali haid. (‘Amir Az Zaibari, Ahkamul Khulu’ fi As Syari`ah Al Islamiyyah, hlm. 240).
Wallahu a’lam.
Sumber: https://ngajishubuh.or.id/
#soaljawab #khulu’ #Iddah #perceraian #fasakh
About Post Author
