[Iqtisadiyah] Bahaya Cryptocurrency
Penulis : Muis
Mata wang kripto (Cryptocurrency) telah menjadi salah satu mata wang yang dianggap sebagai alternatif kepada mata wang fiat sekaligus sebagai komoditi pelaburan. Bitcoin, yang diperkenalkan pada tahun 2009 oleh seseorang atau kumpulan anonim yang dikenali sebagai Satoshi Nakamoto, merupakan wang kripto pertama dan masih yang paling dominan hingga kini. Sejak itu, ribuan cryptocurrency alternatif telah muncul dengan ciri-ciri, kegunaan serta platform yang unik, seperti Ethereum (ETH) dan Ripple. Sehingga 9 Julai 2024, jumlah wang kripto telah mencapai 14,481 jenis dengan jumlah nilai pasaran sebanyak USD 2.21 trilion dan 220 bursa. [1]
Cryptocurrency adalah bentuk mata wang digital yang menggunakan kriptografi, sejenis kod digital untuk melindungi maklumatnya. Berbeza dengan mata wang fiat yang dikeluarkan oleh bank pusat dan kebanyakannya dibahagi-bahagikan melalui sistem perbankan, cryptocurrency beroperasi di rangkaian komputer yang terdesentralisasi atau tidak terpusat. Terdesentralisasi bermaksud tiada satu pihak atau pihak berkuasa tunggal yang mengawal rangkaian tersebut seperti bank pusat atau perbankan.
Berdasarkan protokol yang dibuat oleh Satoshi Nakamoto,[2] setiap transaksi yang menggunakan cryptocurrency disahkan dan dicatat oleh banyak komputer, sama ada yang dimiliki oleh individu atau syarikat yang menyertai rangkaian cryptocurrency tersebut secara sukarela. Komputer-komputer yang dikenali sebagai nod tersebut kemudiannya bersaing untuk mengesahkan transaksi itu (termasuk penghantar, penerima dan jumlahnya) dengan memecahkan teka-teki matematik (hash) yang menyertai transaksi tersebut. Semakin ramai yang terlibat, semakin rumit teka-teki tersebut. Mekanisme pengesahan transaksi ini dipanggil perlombongan (mining).
Penambang pertama yang memecahkan teka-teki akan mendapat hak untuk menambah blok baru ke dalam rangkaian blok-blok (blockchain) yang mengandungi senarai transaksi (ledger) yang telah disahkan lebih awal. Sebagai ganjaran, penambang menerima sejumlah cryptocurrency baru yang tercipta secara automatik. Sistem perlombongan ini dikenali sebagai Proof of Work (PoW). Dalam sistem ini, semakin banyak komputer berkapasiti tinggi yang dimiliki (mining rigs), semakin besar peluang untuk menang dan menghasilkan cryptocurrency.
Selain itu, terdapat mekanisme Proof of Stake (PoS): pemilik cryptocurrency boleh mempertaruhkan koin mereka untuk dipilih bagi mengesahkan transaksi dan mencipta blok baru. Semakin banyak wang yang dipertaruhkan, semakin besar peluang untuk dipilih bagi menghasilkan wang kripto.
Transaksi yang direkodkan dalam blockchain ini agak sukar untuk diubah kerana setiap blok dihubungkan dengan blok sebelumnya. Mengubah satu blok memerlukan perubahan pada semua blok seterusnya di seluruh rangkaian komputer.
Setiap cryptocurrency mempunyai protokol atau peraturan yang menentukan cara penambahan blok baru, pengesahan transaksi dan keselamatan rangkaian. Peraturan ini biasanya dibuat oleh pasukan pembangun yang mencipta cryptocurrency tersebut. Setelah dilancarkan kepada orang ramai, protokol itu boleh dikemas kini atau diubahsuai dengan syarat mendapat sokongan majoriti daripada komuniti pengguna dan penambang.
Keunikan wang Kripto
Wang kripto muncul sebagai alternatif kepada mata wang konvensional yang dianggap mempunyai pelbagai kelemahan. Mata wang fiat seperti ringgit atau dolar boleh mengalami penurunan nilai akibat inflasi. Salah satu penyebab inflasi adalah pencetakan wang yang berlebihan. Ini mengurangkan kuasa beli masyarakat dan mengganggu kestabilan ekonomi.
Lonjakan pesat mata wang kripto didorong oleh krisis kewangan pada tahun 2008. Tindakan pihak berkuasa terhadap krisis tersebut telah menyebabkan ketidakpercayaan orang ramai terhadap kerajaan dan institusi sektor kewangan.[3] Kawalan berpusat oleh kerajaan dan bank pusat dilihat gagal mewujudkan dasar monetari yang berkesan untuk menstabilkan ekonomi.
Masalah lain dengan mata wang fiat ialah urus niaga memerlukan kos yang agak tinggi dan prosesnya boleh mengambil masa, terutamanya untuk urus niaga rentas sempadan. Selain daripada kos pemindahan, kos pertukaran mata wang sering berubah disebabkan oleh perbezaan dalam kadar pertukaran kedua-dua mata wang yang ditukar.
Terdapat lagi masalah lain dengan menggunakan mata wang fiat iaitu sistem yang terpusat, tahap privasi data pemilik wang serta butiran transaksi mereka agak terhad. Ini kerana semua maklumat direkodkan dan diurus oleh institusi kewangan dan sistem perbankan. Data tersebut boleh diakses oleh pihak berkuasa atau berisiko terdedah jika berlaku pelanggaran keselamatan.
Wang kripto dianggap mampu menawarkan penyelesaian kepada beberapa masalah tersebut. Sistem desentralisasinya boleh menghapuskan keperluan untuk autoriti tunggal yang mengawal mata wang seperti bank pusat dan perbankan lain bagi menjadikannya lebih murah dan lebih cepat termasuk transaksi rentas sempadan.
Tahap privasi transaksi mata wang kripto juga lebih tinggi kerana teknologi kewangan ini tidak mendedahkan identiti peribadi secara eksplisit. Oleh itu, wang kripto banyak digunakan dalam transaksi-transaksi haram seperti perdagangan dadah, data haram dan perjudian.
Isu Wang Kripto
Cryptocurrency, walaupun menawarkan pelbagai kelebihan seperti yang dinyatakan di atas, juga mempunyai beberapa kelemahan yang ketara. Salah satu masalah utama adalah harga yang sangat tidak stabil. Harga mata wang kripto boleh turun naik secara drastik dalam tempoh yang singkat. Ini menjadikannya sukar untuk menggunakannya sebagai alat pertukaran harian. Sebagai contoh, harga Bitcoin naik mendadak daripada sekitar USD 6 ribu pada 30 Mac 2020 kepada USD 65 ribu pada 11 November 2021, kemudian turun semula kepada USD 17 ribu pada 10 Disember 2022, dan melonjak semula kepada USD 73 ribu pada 14 Mac 2024. [4]
Mata wang kripto kini digunakan sebagai alat pelaburan spekulatif dalam kalangan pelabur berbanding sebagai alat pertukaran. [5] Akibatnya, turun naik harga adalah sangat tinggi. Disebabkan spekulasi, Terra, yang merupakan ekosistem mata wang kripto terbesar ketiga selepas Bitcoin dan Ethereum, runtuh pada Mei 2022. Pada masa itu, pelabur besar dan lebih bijak menarik dana mereka lebih awal dan mengalami kerugian yang lebih kecil. Manakala pelabur kecil dan kurang bijak menarik dana mereka lebih lambat dan mengalami kerugian yang lebih besar. [6]
Kemudian, pada November 2022, FTX yang merupakan salah satu bursa kripto terbesar di dunia juga telah runtuh, menyebabkan banyak mata wang kripto menjunam dan ramai pemilik mata wang kripto kehilangan akses kepada dana mereka.
Satu lagi masalah dalam wang kripto ialah pengagihan penambang yang dikawal oleh pelabur besar yang membawa kepada pemusatan. Apabila cryptocurrency baharu dilancarkan, sejumlah besar syiling atau token diberikan kepada beberapa orang atau kumpulan seperti pengasas, pelabur awal atau pemaju. Setiap kali, dalam proses penambangan, syarikat yang mempunyai modal besar boleh menyediakan infrastruktur perlombongan seperti GPU (Graphics Processing Unit) dan ASIC dalam jumlah yang besar. Sebagai contoh, AntPool dan Foundry USA telah menguasai 56.4% daripada jumlah kuasa pengkomputeran (hash rate) yang digunakan untuk menambang Bitcoin.[7] Pemodal besar juga boleh membeli syiling atau token di pasaran secara besar-besaran. Pengagihan kuasa dan pemilikan yang tidak seimbang ini boleh menjejaskan harga pasaran dan perubahan dalam protokol mata wang kripto. Pemusatan kuasa ini bertentangan dengan prinsip asas desentralisasi yang merupakan prinsip utama wang digital.
Di samping itu, dompet digital atau akaun mata wang kripto dan pertukaran mata wang kripto semakin terdedah kepada penggodaman. Satu bentuk serangan ialah serangan 51% iaitu serangan oleh entiti atau kumpulan yang mengawal lebih daripada 50 peratus kuasa komputer (kadar hash). Seiring dengan perkembangan kecerdasan buatan (AI), beberapa bentuk serangan baharu telah muncul dan mengancam keselamatan mata wang kripto, termasuk mata wang kripto palsu, manipulasi harga pasaran, serangan penggodam yang lebih canggih, penyebaran maklumat yang salah, dan phishing (penipuan untuk mendapatkan maklumat sensitif). [8]
Beberapa risiko lain dengan wang kripto termasuk pergantungan kepada teknologi digital yang berpotensi untuk terganggu oleh masalah rangkaian internet. Pemilik mata wang kripto juga berisiko kehilangan wang mereka secara kekal kerana terlupa atau kehilangan kata laluan dompet digital mereka. Penggunaan wang kripto juga masih belum diiktiraf dan diterima secara meluas. Akibatnya, wang kripto tidak boleh digunakan untuk membuat transaksi untuk sebarang barangan dan perkhidmatan dengan pelbagai pihak. Di AS, pengguna mata wang kripto juga menurun daripada 12 peratus pada 2021 kepada 10 dan 7 peratus pada 2022 dan 2023. [9]
Hukum Islam Mengenai Wang Kripto
Perkembangan wang kripto, yang seiring dengan ketidakpercayaan terhadap mata wang fiat, telah mendapat perhatian daripada beberapa ahli fikih. Beberapa ulama telah memberikan pendapat mengenai keharaman wang kripto. Antara alasan mereka adalah kerana wang kripto tidak diatur oleh undang-undang yang diakui atau disokong oleh pemerintah, dengan asal-usul yang sebahagiannya tidak diketahui. [10] Malah, hanya negara yang mempunyai kuasa untuk mengeluarkan mata wang dan menjamin keyakinan masyarakat terhadap hak dan kewajipan mereka dalam transaksi kewangan.[11] Mereka memetik pendapat Imam Ahmad, “Tidak boleh mencetak wang kecuali di tempat percetakan rasmi (dar al-dharb), dengan izin pihak berkuasa, kerana jika orang diberi kebebasan berbuat demikian, mereka akan melakukan perkara yang berbahaya.” [12]
Wang kripto juga tidak mempunyai bentuk fizikal, yang tidak disokong oleh emas, bakul mata wang, atau rizab mata wang asing, yang merupakan faktor penentu nilai dan kekuatan mata wang dalam ekonomi kewangan. [13]
Nilai mata wang kripto juga sangat tidak stabil sehingga tidak boleh dianggap sebagai ukuran untuk menilai harga barang. Oleh itu, ia dianggap mengandungi tahap ketidakpastian (gharar) yang sangat tinggi yang boleh menyebabkan kehilangan hak ramai orang secara tidak adil. [14]
Disebabkan sifatnya, ia tidak memenuhi syarat dan ketentuan yang diperlukan untuk dianggap dan didagangkan sebagai mata wang. [15]
Syeikh Atha Abu Rasytah berpendapat bahawa Bitcoin, sebagai mata wang kripto, tidak boleh dianggap sebagai mata wang kerana ia tidak memenuhi syarat-syarat sebagai mata wang. Mata wang yang diakui oleh Nabi Muhammad SAW, iaitu dinar dan dirham, mempunyai tiga ciri utama iaitu mata wang tersebut merupakan ukuran untuk barang dan perkhidmatan, yang bermaksud ia berfungsi sebagai alat pertukaran dan penetapan upah, dikeluarkan oleh pihak berkuasa yang diketahui dan bukan pihak berkuasa yang tidak diketahui dan digunakan secara meluas oleh masyarakat dan bukan hanya oleh sekumpulan orang tertentu. [16]
Sementara itu, Bitcoin hanyalah medium pertukaran untuk barangan dan perkhidmatan tertentu, tidak dikeluarkan oleh pihak berkuasa yang diketahui dan tidak digunakan secara meluas oleh masyarakat, tetapi hanya oleh mereka yang berdagang dan mengakui nilainya. Selain itu, sebagai komoditi dengan sumber yang tidak jelas, Bitcoin tidak mempunyai jaminan dan mudah terdedah kepada penipuan serta spekulasi. [17]
Mata Wang Islam
Mata wang yang sah dalam Islam ialah mata wang emas dan perak, baik dalam bentuk fizikal kedua-dua komoditi ini mahupun dalam bentuk penggantinya, seperti dalam bentuk kertas, yang dijamin oleh simpanan emas dan perak. Menurut Syeikh Taqiyuddin an-Nabhani, terdapat beberapa sebab mengapa mata wang yang sah menurut Islam ialah emas dan perak. Pertama, larangan menimbun harta hanya terpakai kepada emas dan perak, walaupun kekayaan tidak hanya terhad kepada kedua-duanya. Kedua, Islam mengaitkan unit mata wang emas dan perak dengan hukum-hukum tertentu seperti diyat dan had potong tangan. Ketiga, Rasulullah SAW telah menetapkan emas dan perak sebagai wang dan sebagai mata wang rasmi untuk urus niaga barangan dan perkhidmatan. Keempat, Allah SWT mewajibkan zakat wang dengan nisab yang disukat dengan emas dan perak. Kelima, peraturan pertukaran mata wang dalam Islam hanya berlaku untuk emas dan perak, dan semua transaksi kewangan dinyatakan dalam emas dan perak. [18]
Kedua-dua komoditi tersebut mempunyai sifat-sifat yang membolehkan mereka menjalankan fungsi sebagai mata wang yang lebih stabil berbanding dengan mata wang lain, baik wang fiat mahupun wang kripto. Ibnu Qayyim berkata:
“Sesungguhnya dirham dan dinar adalah piawaian harga (tsaman) bagi barang-barang yang dijual. Piawaian harga ini merupakan ukuran untuk mengetahui nilai sesuatu harta. Oleh itu, piawaian harga harus ditakrifkan dengan jelas dan dikawal supaya ia tidak naik atau turun. Jika ia naik dan turun seperti komoditi lain, maka kita tidak akan mempunyai piawaian harga untuk barangan yang dijual, sebaliknya semuanya akan menjadi komoditi. Keperluan manusia untuk piawaian harga dalam menilai barang-barang yang dijual adalah keperluan yang mendesak dan umum. Hal ini hanya boleh dilakukan dengan piawaian harga yang dengannya nilai dapat diketahui, dan itu hanya boleh berlaku dengan piawaian harga yang dengannya segala sesuatu dinilai, dan yang kekal dalam keadaan yang sama.” [19]
Berdasarkan hal tersebut, maka wang kripto dengan ciri-ciri semasa tidak boleh diterima sebagai mata wang rasmi kerana ia bertentangan dengan prinsip Islam. Bagi mengatasi masalah yang timbul akibat piawaian kewangan wang kertas (fiat money) dan sistem kewangan Kapitalisme, maka penyelesaian yang sewajarnya adalah kembali kepada piawaian mata wang yang berasaskan emas dan perak serta sistem kewangan yang berasaskan Islam secara menyeluruh.
Nota kaki:
2 Nakamoto, Satoshi. Bitcoin: A peer-to-peer electronic cash system (2008); Narayanan, Arvind, et al. Bitcoin and cryptocurrency technologies: a comprehensive introduction, (USA: Princeton University Press, 2016).
3 Richard Senner & Didier Sornette. “The holy grail of crypto currencies: ready to replace fiat money?.” Journal of Economic Issues 53.4 (2019): 966-1000.
4 Coinmarketcap. Bitcoin. https://coinmarketcap.com/currencies/bitcoin/ diakses 8 Juli 2024.
5 Jamal Bouoiyour & Refk Selmi. “What does Bitcoin look like?.” Annals of Economics & Finance 16.2 (2015); Klaus Grobys & Juha Junttila. “Speculation and lottery-like demand in cryptocurrency markets.” Journal of International Financial Markets, Institutions and Money 71 (2021): 101289.
6 Jiageng Liu, Igor Makarov, Antoinette Schoar. Anatomy of a run: The terra luna crash. No. w31160. National Bureau of Economic Research, 2023.
7 Rada Mateescu, “Mining Centralization Poses Risks To Bitcoin, Yet Optimism Remains,” Cripto.ro, May 18, 2024, https://crypto.ro/en/news/mining-centralization-poses-risks-to-bitcoin-yet-optimism-remains/ diakses 9 Juli 2024.
8 Daniel Kuhn, “Be Warned, AI Crypto Scams Are on the Rise,” CoinDesk, June 12, 2024, https://www.coindesk.com/opinion/2024/06/11/be-warned-ai-crypto-scams-are-on-the-rise/ diakses 9 Juli 2024.
9 Board of Governors of the Federal Reserve System, Report on the Economic Well-Being of U.S. Households in 2023 – May 2024, https://www.federalreserve.gov/publications/2024-economic-well-being-of-us-households-in-2023-banking-credit.htm.
10 Al-Majlis al-Islami al- Sury. Fatwa hukm at-ta’amul bil-’umlat al-elektroniyya al-mushaffara. No Fatwa: 26, 07 Rabi’ al-Awwal 1441 H/ 04 November 2019 M. https://sy-sic.com/?p=7725 diakses 7 Juli 2024.
11 Al-Majlis al-Islami li-l-Ifta’ ad-Dakhil al-Filastini
12 Mansur ibn Yunus al-Buhuti al-Hanbali.
13 Al-Majlis al-Islami al-Sury
14 Al-Majlis al-Islami li-l-Ifta’ ad-Dakhil al-Filastini. Al-Majlis al-Islami
15 Al-Majlis al-Islami li-l-Ifta’ ad-Dakhil al-Filastini. Al-Majlis al-Islami
16 Atha Abu Rashtah. Al-Hukmu al-Syary fi al-Bitkuin. 30 Rabiul Awwal 1439/ 18 Desember 2017. https://www.hizb-ut-tahrir.org/index.php/AR/tshow/3584/ diakses 7 Juli 2024.
17 Atha Abu Rashtah. Al-Hukmu al-Syary fi al-Bitkuin.
18 Taqiyuddin An-Nabhany, Al-Nidhâm al-Iqtishâdy fi al-Islâm (Beirut: Darul Ummah
19 Ibn Qayyim al-Jawziyyah
About Post Author
