Kemuliaan bagi Golongan yang Bertakwa (Sambungan 2/2)

[Tafsir] Kemuliaan bagi Golongan yang Bertakwa (Sambungan 2/2)

 

Oleh: KH Rokhmat S. Labib, M.E.I.

 

هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٖ ٣٢

“Inilah yang dijanjikan kepada kamu, iaitu bagi setiap hamba yang sentiasa kembali (kepada Allah) dan lagi memelihara (segala peraturanNya).” [TMQ Qaf (50): 32]

 

Dalam ayat sebelum ini diberitakan bahawa pada Hari Kiamat, syurga didekatkan kepada golongan yang bertakwa dan disediakan untuk mereka. Diberitakan juga bahawa syurga itu bukan berada di tempat yang jauh. Kemudian, dalam ayat ini ditegaskan bahawa semua itu merupakan sesuatu yang telah dijanjikan oleh Allah SWT.

 

Tafsir Ayat

 

Allah SWT berfirman:

هَٰذَا مَا تُوعَدُونَ لِكُلِّ أَوَّابٍ حَفِيظٖ ٣٢

“Inilah yang dijanjikan kepada kamu, iaitu bagi setiap hamba yang sentiasa kembali (kepada Allah) dan lagi memelihara (segala peraturanNya).”

 

Setelah dikhabarkan bahawa syurga didekatkan kepada orang-orang yang bertakwa, lalu dikatakan kepada mereka, sama ada secara langsung oleh Allah SWT atau melalui lisan para malaikat ketika mereka melihat syurga dan pelbagai kenikmatannya, bahawa semua itu disediakan untuk mereka.[1]

 

Kata tunjuk «هَذَا» dalam firmanNya «هَذَا مَا تُوعَدُونَ» merujuk kepada syurga yang didekatkan kepada mereka. Maksudnya: “Inilah syurga beserta segala isinya—segala sesuatu yang diingini oleh jiwa dan menyenangkan pandangan mata.”[2]

 

Ada juga yang berpendapat bahawa kata tersebut merujuk kepada at-thawāb (pahala atau balasan kebaikan). Maksudnya: “Inilah pahala yang dijanjikan kepada kamu.” Ia juga boleh merujuk kepada [ ‌الْإِزْلَافِ ] al-izlāf (syurga yang didekatkan), sebagaimana firmanNya «وَأُزْلِفَتْ» (Surah Qaf: 31). Ertinya: “Inilah (syurga) yang didekatkan, yang telah dijanjikan kepada kamu.”

 

Menurut Ibnu Jarir at-Tabari, dalam ayat ini Allah SWT berfirman kepada mereka: “Inilah (syurga) yang dijanjikan kepada kamu, wahai orang-orang yang bertakwa, bahawa kamu akan memasukinya dan tinggal di dalamnya.”[4]

 

Perkataan «هَذَا» ialah ism al-isyārah (kata tunjuk) dalam bentuk muzakkar (jenis lelaki). Persoalannya, bagaimana ia boleh merujuk kepada «الْجَنَّةُ» (syurga) yang berbentuk muannath (jenis perempuan)? Jawapannya ialah kerana yang ditunjukkan itu ialah al-musammā (hakikat atau makna yang dimaksudkan), tanpa mengambil kira bentuk lafaznya, sama ada muzakkar atau muannath. Hal ini kerana aspek tersebut termasuk dalam kaedah bahasa. Contohnya sebagaimana firman Allah SWT:

 

فَلَمَّا رَءَا ٱلشَّمۡسَ بَازِغَةٗ قَالَ هَٰذَا رَبِّي ٧٨

“Tatkala dia melihat matahari terbit, dia berkata: “Inilah Tuhanku.” [TMQ al-An‘am (6): 78]

 

Juga firmanNya:

وَلَمَّا رَءَا ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡأَحۡزَابَ قَالُواْ هَٰذَا مَا وَعَدَنَا ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ ٢٢

“Dan ketika orang-orang Mukmin melihat pasukan musuh, mereka berkata: “Inilah yang telah dijanjikan Allah dan RasulNya kepada kami.” [TMQ al-Ahzab (33): 22].[5]

 

Adapun firmanNya «تُوعَدُونَ» (yang dijanjikan kepada kamu) merujuk kepada apa yang telah dijanjikan oleh Tuhan kamu melalui para rasul di dunia dan yang disebutkan dalam kitab-kitabNya.[6]

 

Menurut ayat ini, syurga itu disediakan dan dipersiapkan bagi orang yang memiliki dua sifat, iaitu «أَوَّابٍ حَفِيظٍ» (orang yang sentiasa kembali dan memelihara). Frasa ini berkedudukan sebagai badal kepada frasa li al-muttaqīn (bagi golongan yang bertakwa) yang disebutkan dalam ayat sebelumnya.[7] Dengan itu dapat difahami bahawa golongan yang bertakwa itu memiliki dua sifat tersebut.

 

Perkataan «الْأَوْبِ» berasal daripada kata «آبَ – يَؤُوبُ – أَوْبًا – وَمَآبًا» yang bermaksud « رجَعَ » “kembali” atau “pulang”.[8] Namun demikian, perkataan tersebut tidak digunakan kecuali bagi haiwan atau makhluk hidup yang mempunyai keinginan untuk kembali (pulang). Adapun perkataan «الرُّجُوعِ», ia boleh digunakan untuk maksud kembali tersebut ataupun untuk selainnya. Allah SWT berfirman:

 

إِنَّ إِلَيۡنَآ إِيَابَهُمۡ ٢٥

“Sesungguhnya kepada Kamilah mereka kembali.” [TMQ al-Ghasyiyah (88): 25]

 

Juga firmanNya:

 

فَمَن شَآءَ ٱتَّخَذَ إِلَىٰ رَبِّهِۦ مَئَابًا ٣٩

“Maka sesiapa yang menghendaki, hendaklah dia mengambil jalan kembali kepada Tuhannya.” [TMQ an-Naba’ (78): 39]

 

Perkataan «المآب» merupakan maṣdar serta ism al-zamān wa al-makān (kata nama yang menunjukkan waktu dan tempat). Allah SWT berfirman:

 

وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلۡمَئَابِ ١٤

“Dan di sisi Allah-lah tempat kembali yang baik (iaitu syurga).” [TMQ Ali Imran (3): 14]

 

Perkataan «الْأَوَّابُ» pula merupakan bentuk mubālaghah (gaya bahasa melebihkan atau hiperbolik). Oleh itu, dalam ayat ini ia bermaksud «كَثِيرَ الرُّجُوعِ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى», iaitu orang yang banyak kembali kepada Allah SWT. Maksud “kembali” di sini ialah kembali kepada ketaatan terhadap perintah dan laranganNya.[9] Dengan kata lain, kembali itu bermaksud bertaubat, iaitu «الراجع إلى الله تعالى بترك المعاصي وفعل الطاعات»: orang yang kembali kepada Allah SWT dengan meninggalkan kemaksiatan dan melaksanakan ketaatan.[10]

 

Makna ini tidak jauh berbeza dengan penjelasan para ulama. As-Syaukani berkata: “Mereka ialah orang-orang yang kembali kepada Allah SWT dengan bertaubat daripada kemaksiatan.”[11]

 

Ibnu Zaid juga menyatakan bahawa «الْأَوَّابُ» bermaksud «التَّوَّابُ», iaitu orang-orang yang sentiasa bertaubat, kembali kepada ketaatan kepada Allah SWT.[12]

 

Menurut ad-Dhahhak dan beberapa ulama lain, «الْأَوَّابُ» ialah orang yang kembali ke jalan Allah dengan meninggalkan perbuatan maksiat, kemudian mengulangi maksiat, lalu kembali lagi kepada jalan Allah SWT.[13]

 

Sa‘id bin al-Musayyib berkata: “Maksudnya ialah orang yang melakukan dosa, kemudian bertaubat, kemudian melakukan dosa lagi, lalu bertaubat kembali.”[14]

 

Ibnu Jarir at-Tabari berkata: “Syurga ini diperuntukkan bagi orang-orang yang kembali daripada perbuatan maksiat kepada ketaatan kepada Allah, yang bertaubat daripada dosa-dosa mereka.”[15]

 

Penjelasan yang seiring juga dikemukakan oleh ramai mufassir lain seperti al-Khazin, Ibnu Asyur dan selain mereka.[16]

 

Selain daripada tafsiran tersebut, terdapat beberapa tafsiran lain yang berbeza daripada huraian di atas. Menurut Ibnu Abbas dan ‘Aṭā’, perkataan «الأوّاب» bermaksud orang yang banyak bertasbih. Makna ini diambil daripada firman Allah SWT:

 

يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ ١٠

“Wahai gunung-ganang dan burung-burung, bertasbihlah berulang-ulang bersama Daud.”
[TMQ Saba’ (34): 10].[17]

 

Al-Hakam bin Utaybah menyatakan bahawa maksudnya ialah orang yang mengingati Allah ketika bersendirian. Mujahid dan as-Sya‘bi pula berkata: “Orang yang mengingati dosa-dosanya ketika bersendirian, lagi memohon ampun daripadaNya.” Pendapat ini juga dinukilkan daripada Ibnu Mas‘ud.[18]

 

Perkataan «حَفِيظٌ» juga merupakan bentuk mubālaghah daripada «حَافِظٌ» (penjaga atau pemelihara). Makna «الحَفِيظُ» ialah « الْكَثِيرُ ‌الْحِفْظِ » “yang banyak menjaga”. Dalam konteks ayat ini, para ulama telah mengemukakan beberapa penjelasan.

 

Menurut Ibnu Abbas, «حَفِيظٌ» ialah seseorang yang sentiasa menjaga diri daripada dosa-dosa yang pernah dilakukannya agar tidak mengulanginya kembali. Qatadah menafsirkannya sebagai orang yang memelihara apa yang telah diserahkan dan dikurniakan Allah SWT kepadanya berupa hak-hak dan nikmatNya.[19]

 

Dalam riwayat lain, Ibnu Abbas menafsirkan « الْحَافِظُ لِأَمْرِ اللَّهِ » sebagai “orang yang memelihara seluruh perintah Allah SWT.” Menurut Mujahid pula, maksudnya ialah « الْحَافِظُ لِحَقِ اللَّهِ تَعَالَى بِالِاعْتِرَافِ وَلِنِعَمِهِ بِالشُّكْرِ » “orang yang menjaga hak-hak Allah SWT dengan mengakuinya serta mensyukuri segala nikmatNya.” Ad-Dhahhak menafsirkannya sebagai « الْحَافِظُ لِوَصِيَّةِ اللَّهِ تَعَالَى بِالْقَبُولِ » “orang yang memelihara wasiat Allah SWT dengan perkataan.”[20]

 

Menurut Ibnu Kathir, «حَفِيظٌ» di sini bermaksud orang yang memelihara janji dan tidak pernah mengkhianati atau melanggarnya.[21]

 

Ada juga ulama yang menggabungkan kedua-dua perkataan tersebut dalam satu makna. ‘Ubaid bin Umair berkata bahawa «الأوّاب الحفيظ» ialah seseorang yang tidak bangun daripada sesuatu majlis melainkan dia memohon keampunan kepada Allah ‘Azza wa Jalla. Diriwayatkan juga daripadanya bahawa ketika ditanya tentang al-awwāb al-hafīẓ, beliau menjelaskan bahawa ia adalah orang yang apabila bangkit dari majlisnya, dia berkata:

 

«سُبْحَانَ اللهِ وَبِحَمْدِهِ، اَللّٰهُمَّ إِنِّي أَسْتَغْفِرُكَ ‌مِمَّا ‌أَصَبْتُ ‌فِي ‌مَجْلِسِي ‌هَذَا»

“Maha Suci Allah dan segala puji bagiNya. Ya Allah, aku memohon keampunanMu atas segala kesalahan yang telah aku lakukan dalam majlisku ini.”[22]

 

Dalam hadis yang diriwayatkan daripada Abu Barzah al-Aslami, Rasulullah SAW bersabda:

 

إِذَا أَرَادَ أَنْ يَقُومَ مِنَ الْمَجْلِسِ «سُبْحَانَكَ اَللّٰهُمَّ وَبِحَمْدِكَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ». فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللهِ إِنَّكَ لَتَقُولُ قَوْلاً مَا كُنْتَ تَقُولُهُ فِيمَا مَضَى. قَالَ «كَفَّارَةٌ لِمَا يَكُونُ فِى الْمَجْلِسِ».

“Apabila seseorang hendak bangun daripada sesuatu majlis, lalu membaca:
“Subḥānaka Allāhumma wa biḥamdika, asyhadu an lā ilāha illā anta, astaghfiruka wa atūbu ilaika (Maha Suci Engkau ya Allah, dan segala pujian milikMu. Tidak ada Tuhan melainkan Engkau. Aku memohon keampunanMu dan aku bertaubat kepadaMu.” Lalu seorang lelaki bertanya, “Wahai Rasulullah, sesungguhnya engkau mengucapkan suatu ucapan yang sebelum ini tidak engkau ucapkan.” Baginda bersabda, “Ia menjadi penebus bagi apa yang berlaku dalam majlis tersebut.”[HR Abu Dawud].[23]

 

Menurut Abu Bakar al-Jazairi, awwāb ḥafīẓ ialah orang yang sentiasa kembali kepada ketaatan kepada Allah SWT. Setiap kali dia meninggalkan ketaatan, dia kembali semula. Dia juga sentiasa memelihara hukum-hukum Allah.[24] Selain itu, dia juga bersifat ḥafīẓ, iaitu menjaga diri daripada dosa-dosa dan tidak melupakan kesalahan-kesalahannya. Setiap kali dia mengingati dosa-dosanya, dia memohon keampunan kepada Allah SWT.[25]

 

Menurut Ibnu Jarir at-Tabari, Allah SWT menyebut sifat orang yang bertaubat dan kembali kepadaNya itu dengan sifat ḥafīẓ. Dalam ayat tersebut tidak dinyatakan secara khusus jenis ketaatan yang dipelihara oleh orang itu. Oleh sebab itu, wajib difahami lafaz tersebut secara umum sebagaimana umumnya firman Allah SWT. Dengan demikian, maksudnya ialah orang yang memelihara segala perbuatan yang dapat mendekatkan dirinya kepada Allah SWT, sama ada dengan melaksanakan kewajipan-kewajipan, melakukan ketaatan-ketaatan, ataupun menjauhi dosa-dosa yang pernah dilakukannya dengan bertaubat dan beristighfar.[26]

 

Demikianlah. Pada Hari Kiamat, syurga akan didekatkan dan dipersiapkan untuk golongan yang bertakwa. Mereka ialah golongan yang menghimpunkan keimanan dan amal soleh, yang dalam ayat ini disebut sebagai awwāb ḥafīẓ (golongan yang sentiasa kembali dan memelihara ketaatan kepada Allah SWT). Ini menunjukkan bahawa kurniaan tersebut tidak diperoleh secara tiba-tiba dan tanpa usaha.

 

Wallāhu a‘lam bi al-ṣawāb.

 

Nota kaki:

1. al-Harari, Hadâiq al-Rûhwa al-Rayhân, 27 (Beirut: Dar Thawq al-Najah, 2001), 470; As’ad Humad, Aysar al-Tafâsîr, 4541
2. Abdurrahman al-Sa’di, Taysîr al-Karîm al-Rahmân fî Tafsîr Kalâm al-Mannân(Beirut: Muassasah al-Risalah, 2000), 806; al-Harari, Hadâiq al-Rûh wa al-Rayhân, 27, 470
3. al-Razi, Mafâtîhal-Ghayb, 127 (Beirut: Dar Ihya‘ al-Turath al-‘Arabi, 1420 H), 145. Lihat juga al-Zamakhsyari, al-Kasysyâf,  4, 389; al-Baidhawi, Anwâr al-Tanzîl wa Asrâr al-Ta‘wîl, vol. 5, 14
4. al-Thabari, Jâmi’ al-Bayân fî Ta‘wîl al-Qur‘ân, 22, 364
5. Lihat Abu al-Su’ud, Irsyâd al-‘Aql al-Salîm ilâ Mazâyâ, 8 (Beirut: Dar Ihya` al-Turath al-‘Arabbiyy, tt), 131; Syihabuddin al-Alusi, Rûh al-Ma’ânî,  13 (Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1994), 339; al-Harari, Hadâiq al-Rûhwa al-Rayhân, vol. 27, 470;
6. Lihat al-Harari, Hadâiq al-Rûhwa al-Rayhân, 27, 470; al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân,  17, 19; al-Khazin, Lubâb al-Ta‘wîl fî Ma’ânÎ al-Tanzîl, vol. 4, 189
7. Lihat al-Syaukani, Fat-hal-Qadîr, 5, 92; Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr,  26, 319
8. Ibnu Juzyi al-Kalbi, al-Tas-hîl li ‘Ulûm al-Tanzîl, 2 (Beirut: Dar al-Arqam bin Abi al-Arqam, 1996), 304
9. Ibnu Juzyi al-Kalbi, al-Tas-hîl li ‘Ulûm al-Tanzîl, 2, 304; al-Zuhaili, al-Tafsîr al-Muniîr,  26, 306
10. al-Asfahani, al-Mufradât fî Gharîb al-Qur‘ân (Damsyiq: Dar al-Qalam, 1992), 97
11. al-Syaukani, Fat-hal-Qadîr, 5, 92
12. al-Thabari, Jâmi’ al-Bayân fî Ta‘wîl al-Qur‘ân, 22, 364
13. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 19
14. al-Khazin,Lubâb al-Ta‘wîl fî Ma’ânÎ al-Tanzîl, 4, 189
15. al-Thabari, Jâmi’ al-Bayân fî Ta‘wîl al-Qur‘ân, 22, 364
16. al-Khazin,Lubâb al-Ta‘wîl fî Ma’ânÎ al-Tanzîl, 4, 189; Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr,  26, 319
17. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20
18. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20; al-Syaukani, Fat-hal-Qadîr,  5, 92
19. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20; al-Syaukani, Fat-hal-Qadîr,  5, 92
20. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20
21. Ibnu Kathir, Tafsîr al-Qur‘ân al-’Azhîm, 7, 406
22. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20; al-Syaukani, Fat-hal-Qadîr,  5, 92
23. al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 20
24. al-Jazairi, Aysar al-Tafâsîr, 5, 148
25. al-Jazairi, Aysar al-Tafâsîr, 5, 149
26. al-Thabari, Jâmi’ al-Bayân fî Ta‘wîl al-Qur‘ân, 22, 365

 

 

#TasfirAlQuran #SurahQaf #Takwa #AhliSyurga #AwwabHafiz

About Post Author