Azab Dunia Bagi Kaum Kafir

Azab Dunia Bagi Kaum Kafir

 

Oleh : KH Rokhmat S. Labib, M.E.I.

 

وَكَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّن قَرۡنٍ هُمۡ أَشَدُّ مِنۡهُم بَطۡشٗا فَنَقَّبُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ هَلۡ مِن مَّحِيصٍ  ٣٦

“Berapa banyak umat-umat yang telah Kami binasakan sebelum mereka, yang mereka itu lebih besar kekuatannya daripada mereka ini. Mereka (yang telah dibinasakan itu) telah pernah menjelajah di beberapa negeri. Adakah (mereka) mendapat tempat lari (dari kebinasaan)?” (TMQ Qaf [50]: 36).

 

Dalam ayat-ayat sebelumnya, Allah SWT telah menjelaskan tentang azab yang akan ditimpakan kepada kaum kafir di akhirat. Sebaliknya, balasan bagi orang bertakwa adalah syurga. Mereka dipersilakan masuk ke dalam syurga dengan aman dan damai. Mereka pun tinggal di dalamnya selamanya dan mendapat apa sahaja yang mereka inginkan.

 

Kemudian dalam ayat ini dijelaskan hukuman dan azab yang ditimpakan oleh Allah SWT kepada kaum kafir di dunia.

 

Tafsir Ayat

 

Allah SWT berfirman:

وَكَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّن قَرۡنٍ ٣٦

“Berapa banyak umat-umat yang telah Kami binasakan sebelum mereka.”

 

Huruf al-wâwu dalam ayat ini merupakan isti’nâf. [1] Dengan demikian kalimat sesudah merupakan kalimat baru yang terputus dengan kalimat sebelumnya secara i’râb.

 

Perkataan « كَمْ » (berapa) di sini bukan istifhâmiyyah (kata tanya), namun merupakan khabariyyah (kalimat berita). Maksudnya: « عَدَدٌ ‌كَثِيرٌ » (jumlah yang banyak) [2]. perkataan kam merupakan khabariyyah kerana menunjukkan makna taktsîr (jumlah yang banyak) [3]. Jadi apa yang dimaksudkan dengan firman-Nya: « وَكَمْ أَهْلَكْنا » adalah: « كَثِيرًا ‌مَا ‌أَهْلَكْنَا » (betapa banyak yang telah Kami binasakan) [4]. Dengan demikian, perkataan tersebut berkedudukan sebagai maf’ûl (objek) daripada perkataan « أَهْلَكْنا » (telah Kami binasakan) [5].

 

Mengenai perkataan « قَبْلَ » pada firman-Nya: « قَبْلَهُمْ » (sebelum mereka) adalah zharf zamân (keterangan waktu: sebelum), sedangkan dhamîr al-hâ‘ menunjuk kepada kaum kafir Quraisy [6]. Maknanya: « قبل ‌قَوْمك » (sebelum kaummu) [7].

 

Menurut Ibnu ‘Asyur, dua dhamîr (kata ganti) pada perkataan « قَبْلَهُمْ » (sebelum mereka) dan « مِنْهُمْ » (dari mereka) kembali kepada subjek yang difahami dari konteks, walaupun tidak disebut dalam lafaz, seperti yang telah disebutkan pada awal surah (Surah Qaff [50]: 2). Apa yang dimaksudkan dengan ‘mereka’ di situ dijelaskan oleh firman-Nya selepas itu (Surah Qaff [50]: 2) [8].

 

Adapun perkataan « الْقَرْن » memiliki beberapa makna. Di antara maknanya ialah jangka masa. Ada yang mengatakan jangka masa selama lapan puluh tahun atau sembilan puluh tahun [9]. Juga bermaksud jangka masa selama seratus tahun. Menurut Sayyid Thanthawi, ini lebih râjih [10].

 

Perkataan al-qarn juga bererti « أهل عصر واحد أو زمان واحد » (orang-orang yang hidup pada satu zaman atau satu masa); juga bermakna umat atau jemaah yang pada satu masa atau satu zaman. Makna ini seperti dalam firman-Nya yang lain (Surah al-Isra‘ [17]: 17) [11].

 

Menurut para mufassir, perkataan tersebut dalam ayat ini bererti « الأمة والجماعة والجيل من الناس » (umat, jemaah dan generasi manusia) [12]. Seperti dijelaskan di atas, umat tersebut hidup pada satu masa dalam tempoh sekitar seratus tahun. Mereka adalah orang-orang yang mendustakan rasul-rasul mereka [13]. Jadi ayat ini bermaksud: “Betapa banyak orang-orang yang mendustakan rasul-rasul mereka Kami binasakan sebelum kaummu, wahai Muhammad. [14]”

 

Menurut Ibnu ‘Asyur, kalimat berita dalam ayat ini merupakan sindiran yang mengandungi ancaman di samping menjadi penghibur bagi Nabi SAW [15]. Ketika Allah memberi peringatan kepada mereka tentang apa yang ada di hadapan mereka berupa hari yang agung dan azab yang pedih, Dia memberi peringatan kepada mereka tentang azab dahsyat yang akan disegerakan ke atas mereka, juga kebinasaan yang akan menimpa mereka. Allah juga menjelaskan kepada mereka keadaan kaum-kaum sebelum mereka [16].

 

Kemudian Allah SWT berfirman:

هُمۡ أَشَدُّ مِنۡهُم بَطۡشٗا ٣٦

“…mereka itu lebih besar kekuatannya daripada mereka ini”

 

Dhamîr munfashil « هُمْ » (mereka) adalah ahl al-qurûn (umat terdahulu itu). Adapun dhamîr al-hâ‘ pada « مِنْهُمْ » (daripada mereka) adalah kaum Quraisy [17].

 

Diberitakan bahawa kaum yang hidup sebelum kaum Quraisy lebih kuat daripada mereka. Dalam ayat ini, digunakan kata « بَطْشاً », yang bermakna « ‌قُوَّة » (kekuatan) [18].

 

Secara lebih spesifik, menurut Ibnu ‘Asyur, perkataan tersebut bermaksud: « الْقُوَّةُ عَلَى الْغَيْرِ » (kekuatan ke atas pihak lain) [19]. An-Nasafi, menyatakan bahawa maksud « ‌البطش » ialah « ‌الأخذ ‌بصولة » (mengambil [mengazab] dengan kekuatan dan kekerasan)20. Selaras dengan itu, Sayyid Thanthawi menyebutkan, maksud « ‌البطش » ialah « السطوة والأخذ ‌بشدة » (kekuatan, keperkasaan dan mengambil sesuatu dengan keras) [21].

 

Dengan demikian, ayat ini menjelaskan bahawa kaum yang telah dihancurkan dan dibinasakan oleh Allah SWT itu lebih dahsyat kekuatannya, seperti kaum ‘Ad, Tsamud dan Firaun.

 

Ibnu Katsir berkata, “Ertinya, mereka (umat-umat terdahulu itu) lebih banyak jumlahnya dan lebih besar kekuatannya daripada mereka (kaum kafir Quraisy). Mereka telah mengusahakan dan memakmurkan bumi lebih banyak daripada apa yang mereka (kaum musyrik) makmurkan. [22]”

 

Lalu disebutkan:

فَنَقَّبُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ ٣٦

“Mereka (yang telah dibinasakan itu) telah pernah menjelajah di beberapa negeri.”

 

Perkataan « التَّنْقِيبُ » berasal daripada perkataan « النَّقْب ». Secara bahasa, perkataan tersebut bermaksud « الْخَرْقُ وَالدُّخُولُ فِي الشَّيْ » (membuat lubang dan memasuki sesuatu) [23].

 

Dalam konteks ayat ini, terdapat beberapa penjelasan. Menurut Ibnu Abbas, maksudnya: “Mereka meninggalkan jejak di dalamnya.” Mujahid mentafsirkan: « ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ » (mereka melakukan perjalanan di pelbagai negeri).”

 

Qatadah berkata: “Mereka berjalan di negeri-negeri, iaitu mereka mencari rezeki, perdagangan dan pelbagai keuntungan lebih banyak daripada kalian mengelilingi di negeri-negeri.”

 

Mengenai « طَوَّفَ فِي الْبِلَادِ » (orang yang mengelilingi menjelajahi negeri-negeri) disebut « نَقَّبَ فِيهَا ».” Ini seperti yang dikatakan oleh seorang dari al-Qais dalam salah satu bait syairnya:

 

«لَقَدْ نَقَّبْتُ فِي الْآفَاقِ حَتَّى … رَضِيتُ مِنَ الغنيمة بالإياب»

Sungguh aku telah menjelajahi berbagai penjuru, // hingga aku pun rela menjadikan kepulangan sebagai satu-satunya keuntungan [24].

 

Menurut Ibnu ‘Asyur, perkataan tersebut kemudian digunakan secara isti’ârah bermaksud « ذَلَّلُوا وَأَخْضَعُوا » (mereka menundukkan dan menguasai). ertinya, mereka melakukan pelbagai aktiviti di bumi dengan menggali, menanam, membina, mengerjakan bahagian bawah gunung-gunung, serta mendirikan empangan dan kubu. Dengan demikian, maksudnya serupa dengan firman-Nya, dalam firman-Nya yang lain (Surah ar-Rum [30]: 9) [25].

 

Bentuk ma’rifah bagi perkataan « الْبِلاد » (negeri-negeri) menunjukkan li al-jins (menunjukkan maksud jenis, semua negeri). Maksudnya, di bumi. Seperti yang disebutkan dalam firman-Nya:

 

ٱلَّذِينَ طَغَوۡاْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ  ١١

“(Semuanya itu ialah) orang-orang yang telah bermaharajalela di negeri (masing-masing).” (TMQ al-Fajr [89]: 11) [26]. (Surah.my)

 

Adapun huruf al-fâ‘ pada perkataan « فَنَقَّبُوا » berfungsi sebagai tafrî’ (penjelasan dan penghuraian yang berasal daripada kalimat sebelumnya), iaitu firman-Nya: « أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً » (lebih kuat daripada mereka). Ertinya, dengan kekuatan dan kedahsyatan mereka itu, mereka pun ‘menelusuri’ dan menguasai negeri-negeri [27].

 

Fakhruddin ar-Razi menjelaskan tentang mereka: Terdapat tiga kemungkinan. Pertama, mereka adalah kaum Tsamud, seperti yang difirmankan oleh Allah SWT (Surah al-Fajar [89]: 9). Kerana kekuatan mereka, mereka membelah dan melubangi jalan-jalan serta memotong dan menebuk batu [28].

 

Pendapat ini juga disampaikan oleh al-Bai­dhawi, bahawa kaum itu seperti ‘Ad, Tsamud dan Firaun. Begitu juga al-Qasimi dan Abu as-Su’ud [29].

 

Kedua, mereka adalah orang-orang yang melakukan perjalanan, namun tidak mendapat tempat perlindungan atau tempat melarikan diri. Menurut pendapat ini, apa yang dimaksudkan mereka mungkin adalah penduduk Mekah. Ertinya, mereka adalah orang-orang yang telah mengembara jauh dan mereka melihat pelbagai peninggalan (umat-umat terdahulu) di dalamnya.

Ketiga, mereka adalah orang-orang yang menjadi « نُقَبَاءَ » (para pemimpin) di muka bumi. iaitu apa yang mereka perolehi datangnya daripada kekuatan dan kehebatan mereka.

 

Pengertian ini jelas daripada huruf al-fâ‘ kerana huruf tersebut menunjukkan konsekuensi logik dari sesuatu. Dalam kalimat: « كَانَ زَيْدٌ أَقْوَى مِنْ عَمْرٍ وفَغَلَبَهُ » (Zaid lebih kuat daripada ‘Amr sehingga dia mengalahkannya). Demikian juga dalam kalimat: « وكان عمرو مريضا فغلبه زيد » (‘Amr sedang sakit sehingga dia dikalahkan oleh Zaid).

 

Perkara yang sama juga terkandung dalam ayat ini. Allah SWT berfirman: « هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً فَصَارُوا نُقَبَاءَ فِي الْأَرْضِ » (Mereka lebih hebat dalam kekuatannya daripada kalian sehingga mereka menjadi nuqabâ` [para pemimpin] di muka bumi) [30].

 

Kalimat ini merupakan bilangan mu’taridah (kalimat yang diselitkan) yang berada di antara kalimat « وَكَمْ أَهْلَكْنا قَبْلَهُمْ » (dan berapa banyak yang telah Kami binasakan sebelum mereka) hingga akhir ayat [31].

 

Muhammad al-Amin al-Harari berkata, “Maksudnya: Banyak sekali umat sebelum kamu yang telah Kami binasakan. Mereka lebih kuat dalam kekuasaan dan lebih besar kekuatannya daripada kaummu, seperti kaum ‘Ad, Tsamud, dan Tubba‘. Mereka mengembara ke pelbagai negeri dan menempuh setiap jalan untuk mencari rezeki. Akan tetapi, mereka sama sekali tidak menemui jalan keluar atau tempat perlindungan daripada ketetapan Allah apabila keputusan-Nya telah tiba. Begitu juga keadaan kalian. Oleh itu, berhati-hatilah agar kalian tidak ditimpa azab yang sama seperti yang telah menimpa mereka—baik azab yang cepat di dunia mahupun azab yang kelak pada hari Kiamat.32”

 

Abdurrahman as-Sa’di berkata, “Maksudnya: mereka membina kubu-kubu yang kuat, tempat tinggal yang tinggi, menanam pokok-pokok, mengalirkan sungai-sungai, bercucuk tanam, memakmurkan (negeri), dan menghancurkan (musuh-musuh mereka). Namun, ketika mereka mendustakan para rasul Allah dan mengingkari ayat-ayat Allah, Allah pun menimpakan kepada mereka hukuman yang pedih dan azab yang keras. [33]”

 

Kemudian Allah SWT berfirman:

هَلۡ مِن مَّحِيصٍ  ٣٦

“Adakah (mereka) mendapat tempat lari (dari kebinasaan)?”

 

Perkataan « هَلْ » merupakan harf al-istifhâm (kata tanya). Dalam ayat ini, ia merupakan istifhâm inkâriyy (soalan dengan nada penafian) yang bermaksud al-nafiyy (penafian); dan kerana itu huruf « مِنْ » muncul selepas istifhâm, seperti dalam ungkapan: « مَا مِنْ مَحِيصٍ » (tidak ada tempat untuk melarikan diri). Ini hampir sama maksudnya dengan firman-Nya yang lain (Surah Shad [38]: 3) [34].

 

Adapun perkataan « الْمَحِيصُ » merupakan mashdar mîmî daripada perkataan « حَاصَ » yang bermaksud « عَدَلَ وَجَادَ » (menyimpang atau menghindar), iaitu: mereka tidak menemui tempat untuk menghindari daripada kebinasaan itu. Ini seperti firman-Nya yang lain (Surah Maryam [18]: 98) [35].

 

Berkenaan dengan maksud ayat ini, Ibnu Katsir berkata, “Adakah terdapat tempat untuk mereka melarikan diri daripada qadha‘ dan qadar Allah? Bolehkah semua yang mereka kumpulkan itu dapat manfaat kepada mereka dan dapat menolak azab Allah ketika azab itu datang menimpa mereka setelah mereka mendustakan para rasul-rasul-Nya? Kalian juga demikian, tiada tempat lari, tiada jalan untuk menghindari, tiada tempat untuk mengelak, dan tiada tempat untuk berlindung bagi kalian [36].

 

Secara keseluruhan, Wahbah az-Zuhaili berkata, “Berapa banyak yang telah Kami binasakan umat dan golongan terdahulu sebelum orang-orang Quraisy dan yang serupa dengannya yang mendustakan. Umat-umat tersebut jauh lebih besar jumlahnya, lebih dahsyat kekuatannya dan lebih banyak jejak peninggalannya di bumi berbanding Quraisy; seperti ‘Ad, Tsamud, kaum Tubba, dan lain-lain. Mereka telah membuat pelbagai jejak di bumi, menjelajahnya untuk mencari rezeki, berniaga, dan mencari pendapatan, jauh lebih banyak daripada penjelajahan yang kalian lakukan. Adakah mereka menemui tempat untuk melarikan diri dan berlindung yang dapat menyelamatkan mereka daripada azab, daripada qadha’ dan qadar Allah? Adakah harta kekayaan yang telah mereka kumpulkan boleh memberi manfaat dan menangkis azab-Nya apabila mereka mendustakan para rasul? Begitu juga dengan kalian, tidak ada tempat berlindung, menghindar dan melarikan dari bagi kalian. [37]”

 

Demikianlah. Ayat ini menegaskan bahawa banyak kaum terdahulu yang mendustakan rasul-rasul mereka telah dibinasakan oleh Allah. Ini merupakan ancaman kepada kaum Quraisy yang melakukan perkara yang sama seperti kaum-kaum terdahulu. Selain itu, ia juga sebagai penghibur hati bagi Nabi SAW dan kaum Mukmin.

 

WalLâh a’lam bi al-shawâb.

 

 

Nota kaki:

1. Al-Da’as, I’râb al-Qur‘ân, 3 (Damaskus: Dar al-Munir, 1452 H), 260
2. Lihat al-Da’as, I’râb al-Qur‘ân, 3, 260; Muhyiddin Darwisy, I’râb al-Qur‘ân wa Bayânuhu, vol. 9 (Beirut: Dar al-Yamamah, 1995), 297; Mahmud Shafi, al-Jadwal fî I’râb al-Qur‘ân, vol. 26 (Damaskus: Dar al-Rasyid, 1998), 317
3. Al-Samin al-Halbi, al-Durr al-Mashûn fî ‘Ulûm al-Kitâb al-Maknûn, 2 (Damaskus: Dar al-Qalam, tt), 532
4. Abu Hafsh al-Nasafi, al-Taysîr fî al-Tafsîr, 14 (Istambul: Dar al-Lubab, 2019), 31 al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, vol. 26 (Damaskus: Dar al-Fikr al-Mu’ashir, 1998), 311
5. Lihat al-Da’as, I’râb al-Qur‘ân, 3, 260; Muhyiddin Darwisy, I’râb al-Qur‘ân wa Bayânuhu, vol. 9 (Beirut: Dar al-Yamamah, 1995), 297; Mahmud Shafi, al-Jadwal fî I’râb al-Qur‘ân, vol. 26 (Damaskus: Dar al-Rasyid, 1998), 317
6. Lihat al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, 26, 311; al-Harari, Tafsîr Hadâiq al-Rûh wa al-Rayhân, vol. 27 (Beirut: Dar Thawq al-Najah, 2001), 474
7. Al-Baidhawi, Anwâr al-Tanzîl wa Asrâr al-Ta‘wîl, 5 (Beirut: Dar Ihya‘ al-Turats al-‘Arabiyy, 1998), 143; al-Nasafi, Madârik al-Tanzîl wa Haqâiq al-Ta‘wîl, vol. 3 (Beirut:Dar al-Kalim al-Thayyib, 1998), 368; Ibnu ‘Ajibah, al-Bahr al-Madîd fî Tafsîr al-Qur‘ân al-Majîd, vol. 5, 458
8. Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr, 26 (Tunis: Dar al-Tunisiyyah, 1984), 319
9. Zainuddin al-Razi, Mukhtâr al-Shihhâh (Beirut: al-Maktab al-‘Ashriyyah, 1999), 252 Ibnu Katsir, Tafsîr al-Qur‘ân al-’Azhîm, vol. 7, 40
10. Ahmad Mukhtar, Mu’jam al-Lughah al-‘Arabiyyah al-Mu’âshirah, 3 (tt: ‘Alam al-Kutub, 2008), 1806. Sayyid Thanthawi, al-Tafsîr al-Wasîth, vol. 13 (Kairo: Dar al-Nahdhah, 1998), 350
11. Ahmad Mukhtar, Mu’jam al-Lughah al-‘Arabiyyah al-Mu’âshirah, 3 (tt: ‘Alam al-Kutub, 2008), 1806
12. Al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, 26, 311
13. Al-Nasafi, Madârik al-Tanzîl wa Haqâiq al-Ta‘wîl, 3, 368; Ibnu ‘Ajibah, al-Bahr al-Madîd fî Tafsîr al-Qur‘ân al-Majîd, vol. 5, 458; Ismail Haqqi, Rûh al-Bayân, vol. 9 (Beirut: Dar al-Fikr, tt), 133; al-Thabari, Jâmi’ al-Bayân fî Ta‘wîl al-Qur‘ân, vol. 22, 370
14. Sayyid Thanthawi, al-Tafsîr al-Wasîth, 13, 350. Lihat juga al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, vol. 26, 311; al-Harari, Tafsîr Hadâiq al-Rûh wa al-Rayhân, vol. 27, 474
15. Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr, 26, 322
16. Al-Razi, Mafâtîh al-Ghayb, 127 (Bierut: Dar Ihya‘ al-Turats al-‘Arabi, 1420 H), 149
17. Al-Harari, Tafsîr Hadâiq al-Rûh wa al-Rayhân, 27 (Beirut: Dar Thawq al-Najah, 2001), 474
18. Al-Maturidi, Ta‘wîlât Ahl al-Sunnah, 9. 148; al-Sam’ani, Tafsîr al-Qur‘ân, vol. 4 (Riyadh: Dar al-Wathan, 1997), 246; al-Qasimi, Mahâsin al-Ta‘wîl, vol. 9 (Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah, 1998), 29; al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, vol. 26, 311. Lihat juga Ahmad Mukhtar, Mu’jam al-Lughah al-‘Arabiyyah al-Mu’âshirah, vol. 3 (tt: ‘Alam al-Kutub, 2008), 1806
19. Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr, 26, 322
20. Al-Nasafi, Madârik al-Tanzîl wa Haqâiq al-Ta‘wîl, 3, 190
21. Sayyid Thanthawi, al-Tafsîr al-Wasîth, 13, 350
22. Ibnu Katsir, Tafsîr al-Qur‘ân al-’Azhîm, 7 (Riyadh: Dar Thayyibah, 1999), 408
23. Al-Qurthubi, al-Jâmi’ li Ahkâm al-Qur‘ân, 17, 22
24. Ibnu Katsir, Tafsîr al-Qur‘ân al-’Azhîm, 7, 381
25. Ibnu Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr, 26, 322-323
26. Ibnu ‘Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr , 30, 322-323
27. Ibnu ‘Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr , 30, 322-323
28. Al-Razi, Mafâtîh al-Ghayb, 28, 150
29. Al-Baidhawi, Anwâr al-Tanzîl wa Asrâr al-Ta‘wîl, 5, 143; al-Qasimi, Mahâsin al-Ta‘wîl, vol, 9, 29; Abu al-Su’ud, Irsyâd al-‘Aql al-Salîm ilâ Mazâyâ al-Kitâb al-Karîm, vol. 8 (Beirut: Dar Ihya‘ al-Turats al-‘Arabiy, tt), 133
30. Al-Razi, Mafâtîh al-Ghayb, 28, 150
31. Ibnu ‘Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr , 30 (Tunisia: Dar al-Tunisiyah, 1984), 322-323
32. Al-Harari, Tafsîr Hadâiq al-Rûh wa al-Rayhân, 27, 474
33. Al-Sa’di, Taysîr al-Karîm al-Rahmân (Beirut: Muassasah al-Risalah, 2000), 807
34. Ibnu ‘Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr , 30 (Tunisia: Dar al-Tunisiyah, 1984), 322-323
35. Ibnu ‘Asyur, al-Tahrîr wa al-Tanwîr , 30 (Tunisia: Dar al-Tunisiyah, 1984), 322-323
36. Ibnu Katsir, Tafsîr al-Qur‘ân al-’Azhîm, 7, 409
37. Al-Zuhaili, Tafsîr al-Munîr, 26, 314

 

#azab #kufur #iman #pembalasan

About Post Author