[Kewangan Global] Perspektif Islam (Bahagian 5/6)
(Sambungan dari “Perspektif Islam” Bahagian 4/6.)
Penulis: Jamal Harwood
Sebuah Pasaran yang Bebas Manipulasi
Aspek terpenting dalam sesebuah perdagangan ialah para peserta mempunyai kepercayaan terhadap pasaran, peraturannya, regulasinya, dan konsistensinya dalam melaksanakan peraturan. Apabila kerajaan campur tangan melalui tarif, cukai, ataupun campur tangan secara langsung (contohnya ESF), serta mengubah regulasi, para peserta akan berasa kecewa dan hilang kepercayaan terhadap sistem.
Syariat mengatur perkara ini dengan jelas. Rasulullah SAW bersabda, “Apabila umat dibiarkan sendiri, Allah akan memandu mereka melalui petunjuk antara satu sama lain.”
Ini menekankan prinsip asas dalam bidang perdagangan bahawa pasaran, harga, dan jualan hendaklah dibiarkan bebas untuk bertindak balas terhadap kekuatan ekonomi dalaman serta persaingan semula jadi tanpa manipulasi.
Anas bin Malik meriwayatkan, “Pada suatu ketika pada zaman Rasulullah SAW masih hidup, harga-harga meningkat tinggi. Maka orang ramai meminta kepadanya, ‘Wahai Rasulullah, mengapa engkau tidak menetapkan harga (mengawal harga)?’ Baginda menjawab, ‘Sesungguhnya Allah Maha Menentukan, Maha Melapangkan rezeki, Maha Memberi, dan Maha Menetapkan harga. Aku berharap bahawa aku akan bertemu Allah SWT tanpa ada seorang pun yang menuduhku menzalimi mereka pada darah atau harta mereka.’”
Dengan demikian, idea manipulasi pasaran atau campur tangan negara dalam pasaran jelas dilarang secara tegas dalam ajaran Islam. Ahmad dan Abu Ubaid meriwayatkan daripada Uqbah bin Amir bahawa Rasulullah SAW bersabda, “Sesiapa yang menetapkan harga tidak akan masuk syurga.”
Selain beban kebiasaan yang bertentangan dengan hakikat Negara Islam, penerapan pelbagai jenis cukai yang mengehadkan perdagangan juga bertentangan dengan syariat. Langkah perlindungan yang sama turut dikenakan terhadap pelbagai instrumen perdagangan, seperti subsidi bagi industri tertentu, tarif, dan had terhadap hak kekayaan intelektual. Kesemuanya dianggap sebagai halangan dalam perdagangan bebas dan tidak mempunyai tempat dalam kehidupan ekonomi Islam.
Penggunaan wang masyarakat untuk menjamin sejumlah kelompok perniagaan (bank) juga merupakan sesuatu yang bertentangan dengan amalan perekonomian yang adil. Hal ini merupakan satu bentuk cukai baharu kepada masyarakat yang perlu membiayai penjaminan tersebut melalui percukaian, pemotongan perbelanjaan awam, atau penurunan nilai kekayaan mereka akibat inflasi.
Berat Sebelah Perbadanan/Korporat (Corporation)
Peluang untuk melaburkan kekayaan, menggaji buruh dan tenaga pakar, serta menubuhkan syarikat secara efisien merupakan perkara-perkara asas bagi setiap masyarakat. Sementara itu, masyarakat Barat telah terikat dalam syarikat berasaskan saham bersama yang bebas diperdagangkan di pasaran modal. Islam menetapkan peraturan-peraturan khusus bagi penubuhan dan fungsi syarikat yang mempunyai beberapa perbezaan asas.
Islam memandang pembentukan sesuatu syarikat sebagai satu transaksi khusus yang memerlukan ijab kabul antara pihak-pihak yang terlibat. Ini bermakna perlu wujud persetujuan antara rakan kongsi sekiranya terdapat kemasukan ahli atau pihak baharu. Perkara asas dalam transaksi ini ialah konsep bahawa entiti syarikat mempunyai unsur modal dan badan (personel) yang tertentu. Sementara itu, syarikat berasaskan saham biasa hanyalah syarikat yang berasaskan modal semata-mata (bahkan pengarah yang bekerja di dalamnya hanyalah seorang eksekutif).
Elemen badan dalam sesebuah syarikat merupakan satu prasyarat kerana kewujudannya melengkapkan akauntabiliti dan tanggungjawab terhadap segala tindakan syarikat. Ini disertai dengan larangan pengehadan liabiliti, yang bermaksud bahawa ketanpanamaan (anonymity) di sebalik banyak perkara yang tersembunyi dalam syarikat awam berhad (PT) atau syarikat awam sendirian berhad (Public Limited Company di Amerika dan Britain) atau SA (Société Anonyme di Perancis) adalah dilarang. Ketiadaan institusi yang bertanggungjawab di bawah liabiliti terhad ini telah memberikan kesan yang tidak baik dalam kewujudan krisis ini.
Ketika CEO Bank Pelaburan Lehman Brothers yang baharu (pada masa itu), Richard Fuld, mengalami kebankrapan, dia memberikan kesaksian di hadapan Kongres (6-10-2008). Dia mempertahankan gajinya sebanyak USD 484 juta walaupun menyedari bencana yang telah beliau timbulkan bersama rakan-rakannya di bank tersebut. Tanpa cagaran peribadi bagi pinjaman pada tahap 20–30 kali ganda ke atas baki aset mereka, tidak satu pun pertaruhan berisiko yang telah mereka ambil, mahupun ratusan ribu kontrak derivatif, yang boleh dianggap boleh dipercayai. Fuld boleh mengetepikan persoalan-persoalan ini.
Dalam kesaksiannya, beliau menyatakan bahawa dirinya bertanggungjawab sepenuhnya atas kebankrapan Lehman Brothers dan berasa terpukul kerananya. Walau demikian, bahkan beberapa hari sebelum bank itu muflis (gagal mendapatkan jaminan kewangan), para eksekutif bank tersebut telah mengagihkan USD 20 juta sebagai bayaran khas kepada beberapa pegawai eksekutifnya.
Perdebatan mengenai jumlah bonus yang diberikan kepada para eksekutif di tengah-tengah krisis serta catuan mereka yang perlu dikurangkan telah mengabaikan satu hakikat yang sangat penting. Sekiranya tiada atau hanya sedikit akauntabiliti kewangan dan undang-undang terhadap tindakan yang diambil oleh bank, maka kita hanya boleh berharap agar kesannya sekadar sederhana.
Peraturan syarikat dalam Islam memastikan pemilik syarikat tidak boleh berselindung di sebalik liabiliti terhad. Mereka bertanggungjawab sepenuhnya terhadap pelaksanaan kontrak mereka serta semua kesan kewangan yang terhasil daripada setiap transaksi yang mereka jalankan.
Di samping itu, perundangan reaktif seperti Sarbanes–Oxley Act telah diperkenalkan di Amerika Syarikat sebagai tindak balas kepada kegagalan Enron dan WorldCom. Eksekutif kanan yang “melakukan kesilapan” secara efektif hampir tidak menerima sebarang kesan yang nyata dalam krisis ini disebabkan oleh kegagalan untuk mengarahkan elemen utama pengunderaitan (underwriting) dalam pelbagai transaksi bank atau institusi.
Dalam Islam, pemilik atau rakan kongsi mana-mana syarikat tetap menanggung kerugian walaupun sesebuah syarikat telah gagal sepenuhnya. Isu akauntabiliti adalah jelas kerana keadaan ini memberikan kesan yang membebankan kepada amalan perdagangan eksekutif syarikat, bukannya membuka peluang untuk memperoleh bonus.
Perlu juga ditekankan bahawa, dengan beberapa pengecualian, pertaruhan berasaskan pinjaman serta semua transaksi berisiko dihalalkan sepenuhnya oleh perundangan korporat yang menjadi penanda aras bagi perniagaan di Barat. Oleh itu, tidak menghairankan apabila para eksekutif mengaut keuntungan daripada persekitaran perdagangan untuk mengawal pakej pampasan yang besar bagi diri mereka sendiri. Hal ini dilakukan tanpa memberikan perhatian terhadap risiko yang sepatutnya mereka tanggung.
***Bersambung ke “Perspektif Islam” Bahagian 6/6.
Sumber: Jamal Harwood, Membedah Krisis Kewangan Global.
About Post Author
