Lelaki Tidak Bercerita dan Maskuliniti Toksik

Lelaki Tidak Bercerita dan Maskuliniti Toksik

Oleh: Ustaz Iwan Januar

Terdapat satu anekdot tentang lelaki yang tidak bercerita; lelaki itu tidak bercerita, namun fikirannya berubah menjadi rambut yang beruban, kemudian uban itu bercahaya di syurga kelak.

Banyak kajian menunjukkan bahawa hal tersebut adalah stereotaip, iaitu prasangka yang terbentuk berdasarkan penilaian atau tanggapan terhadap ciri-ciri lelaki. Hakikatnya, lelaki dan perempuan sama-sama gemar bercerita.

Satu kajian yang dijalankan oleh para penyelidik di University of Arizona pada tahun 2007 mendapati bahawa lelaki bercakap sebanyak perempuan; secara purata lebih kurang 16,000 patah perkataan sehari. Dengan menggunakan rakaman suara digital selama lapan tahun, para penyelidik tersebut mengkaji jumlah perkataan yang diucapkan oleh ratusan mahasiswa dari Amerika dan Mexico sepanjang beberapa hari. Para mahasiswa itu membawa perakam suara yang diaktifkan secara automatik selama purata 17 jam sehari.

Kajian tersebut menunjukkan bahawa wanita menuturkan lebih kurang 16,215 patah perkataan sehari, manakala lelaki sebanyak 15,669 patah perkataan. Walaupun wanita bercakap lebih banyak, perbezaan tersebut tidak signifikan dari sudut statistik.

Bukti lain bahawa lelaki gemar bercerita ialah kemampuan mereka berbual berjam-jam apabila berkumpul bersama kelompok rakan lelaki. Topik perbualan merangkumi hobi, sukan, politik dan urusan keluarga. Oleh itu, kenyataan bahawa lelaki tidak bercerita merupakan satu bias dan stereotaip.

Namun, mengapakah terdapat lelaki yang pada hakikatnya jarang bercakap, khususnya dengan ibu atau pasangan mereka?

Pertama, ramai lelaki sejak kecil dididik dengan tanggapan yang kurang tepat atau terpengaruh dengan pandangan bahawa lelaki yang kuat ialah lelaki yang mampu menyelesaikan masalahnya sendiri; meluahkan masalah peribadi kepada orang lain, khususnya perempuan, dianggap sebagai kelemahan; jangan membebankan ibu atau keluarga, dan sebagainya.

Bias dan stereotaip ini turut ‘ditelan’ oleh ramai wanita. Mereka melabel lelaki yang banyak bercakap sebagai “seperti mulut perempuan”, atau memandang rendah serta menganggap lemah lelaki yang meluahkan masalah yang sedang dihadapi. Ramai wanita, termasuk ibu dan isteri, menganggap anak lelaki atau suami yang bercerita masalah hidup sebagai lelaki yang suka mengeluh. “Jangan banyak mengeluh, kamu sebagai lelaki mesti kuat,” demikianlah ungkapan yang sering dilontarkan oleh sebahagian wanita.

Inilah pembinaan sosial yang sebenarnya berbahaya. Budaya ini mewujudkan stigma terhadap lelaki yang menangis, meluahkan perasaan atau meminta pertolongan. Akibatnya, ramai lelaki tanpa disedari menghidap maskuliniti toksik. Mereka dipaksa untuk sentiasa kelihatan kuat dan tabah menghadapi pelbagai masalah, sedangkan pada hakikatnya mereka juga memerlukan bantuan.

Kedua, sebahagian lelaki bersikap selektif dalam memilih topik perbualan, khususnya apabila berbicara dengan wanita, terutama ibu dan isteri mereka. Hal ini mungkin berkait dengan perbezaan minat antara lelaki dan wanita. Sebagai contoh, kebiasaannya lelaki meminati bidang automotif dan bola sepak, manakala wanita merupakan minoriti dalam bidang tersebut; maka topik sebegitu jarang dibincangkan bersama wanita. Begitu juga sebaliknya, oleh sebab tidak ramai lelaki yang berminat dengan topik masakan, pengasuhan anak atau fesyen, maka wanita juga jarang membincangkannya bersama lelaki.

Ketiga, faktor lain yang menyebabkan lelaki jarang berbicara dengan wanita ialah perbezaan sudut pandang terhadap sesuatu masalah. Ada lelaki yang beranggapan bahawa persoalan yang mereka hadapi seperti urusan pekerjaan, konflik di pejabat atau kenderaan rosak perlu diselesaikan sendiri. Mereka tidak mahu menambah beban keluarga, sama ada kepada ibu mahupun isteri. Keadaan ini akhirnya menimbulkan tanggapan dalam kalangan wanita bahawa lelaki tidak bercerita.

Maskuliniti Toksik

Lelaki sememangnya kuat, antaranya kerana mereka perlu berperanan sebagai qawwam (pemimpin dan pelindung) dalam keluarga. Lelaki perlu dilatih agar tabah dan berusaha mencari penyelesaian terhadap masalah. Mereka juga perlu belajar untuk menahan kesakitan agar tidak diketahui oleh orang yang disayangi, supaya tidak menimbulkan kebimbangan. Ini merupakan sebahagian daripada sifat sabar dan keteguhan yang dianjurkan dalam Islam.

Namun demikian, hal ini tidak bererti seorang Muslim, khususnya lelaki, dilarang mendapatkan bantuan atau bercerita (berkongsi masalah) dengan orang lain. Ia juga tidak bermaksud bahawa seorang lelaki dianggap lemah apabila meluahkan masalah kepada ibunya atau bahkan kepada isterinya. Tabiat manusia sebagai makhluk memang lemah dan memerlukan bantuan pihak lain. Perkara yang dilarang ialah berkeluh kesah, khususnya di hadapan sesama manusia.

Sikap lelaki yang gemar menyimpan sendiri masalah merupakan sebahagian daripada maskuliniti toksik, iaitu keadaan di mana lelaki dipaksa oleh persekitaran untuk kekal tabah dan tidak meminta bantuan daripada orang lain semata-mata kerana statusnya sebagai lelaki.

Sebenarnya maskuliniti toksik ialah stigma dan pembinaan sosial yang mewajibkan lelaki tampil unggul, tangguh dan tidak bergantung kepada orang lain sehingga menyebabkan mereka enggan mendapatkan bantuan, sama ada daripada keluarga, rakan mahupun profesional. Malangnya, apabila kawalan diri menjadi rapuh, lelaki cenderung menyalurkan tekanan tersebut kepada tindakan negatif seperti penyalahgunaan dadah atau malah membunuh diri.

Hakikat yang menyedihkan ialah jumlah lelaki yang membunuh diri adalah berkali ganda lebih tinggi berbanding wanita. Pada tahun 2016, menurut laporan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), dianggarkan terdapat 793,000 kematian akibat bunuh diri di seluruh dunia, dan majoritinya melibatkan lelaki. Data WHO juga menunjukkan bahawa hampir 40% negara mencatatkan lebih daripada 15 kematian akibat bunuh diri bagi setiap 100,000 lelaki, manakala hanya 1.5% negara menunjukkan kadar yang lebih tinggi dalam kalangan wanita.

Berceritalah dan Saling Menguatkan

Maka meminta nasihat bukanlah tanda kelemahan. Nabi malah menyebutnya sebagai hak seorang Muslim terhadap saudaranya. Sabda Baginda SAW:

حَقُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ: … وَإِذَا اسْتَنْصَحَكَ فَانْصَحْهُ …

Maksudnya: “Hak seorang Muslim ke atas Muslim yang lain ada enam… apabila engkau dimintai nasihat, maka berilah nasihat kepadanya…” [HR Muslim]

Apatah lagi dalam kehidupan rumah tangga, hubungan suami isteri ialah hubungan persahabatan, bukan hubungan kekuasaan. Sebagai pemegang peranan qawwam, suami juga berhak mendapatkan sistem sokongan (support system) daripada isteri bahkan daripada anak-anak. Kedua-duanya mempunyai kewajipan untuk saling memotivasikan, memahami, bertolak ansur dan saling menguatkan. Allah SWT berfirman: “Dan orang-orang yang beriman, lelaki dan perempuan, sebahagian mereka menjadi penolong bagi sebahagian yang lain.” [TMQ At-Taubah (9): 71]

Isteri bukan sahaja berhak menerima nafkah zahir yang makruf daripada suami, bukan sekadar berhak dilindungi dan disayangi oleh ketua keluarga. Tetapi isteri juga mempunyai kewajipan menjadikan dirinya sebahagian daripada sistem sokongan untuk kekuatan mental suami. Apabila pencari nafkah menghadapi krisis kewangan, maka isteri menguatkan dan menenangkan. Ketika ketua keluarga berada dalam keadaan rapuh, maka isteri menjadikan rumah sebagai tempat yang nyaman dan ruang pemulihan kesihatan mental. Itulah rumah tangga yang dirahmati Allah SWT.

Nabi SAW bersabda:

يَا عَائِشَةُ ارْفُقِي، فَإِنَّ اللَّهَ إِذَا أَرَادَ بِأَهْلِ بَيْتٍ خَيْرًا دَلَّهُمْ عَلَى بَابِ الرِّفْقِ

“Wahai Aisyah, bersikaplah lemah lembut. Sesungguhnya apabila Allah menghendaki kebaikan bagi sesebuah keluarga, Dia akan menunjukkan mereka kepada pintu kelembutan.”[HR Ahmad]

#DuniaParenting #SahabatKeluargaMuslim #ProdukKeluargaMuslim #Parenting #Suami #Ayah #KeluargaSamawa #KeluargaMuslimIdeal #KomunikasiKeluarga